X
تبلیغات
ژوان
ادبیات
 
|+| نوشته شده توسط بهمن در شنبه نهم اردیبهشت 1391  |
 زێده که م

گه ر له شاری غوربه ت مردم

له بۆنی شاری زێده که م

مشتێکم له گه ڵ بنێژن 

باجار جاره

تاسه ی دووریم بشواته وه« که ریم حیکم تی »

|+| نوشته شده توسط بهمن در یکشنبه سیزدهم فروردین 1391  |
  گۆران

                                             گۆران

به همه ن حیجازی[*]

مامۆستا گۆران با‌شتر له گشت شاعیرانی كورد توانی ته‌بیعه‌تی شێعری كوردی له هه‌ڵبه‌سته‌كانیدا بپارێزێ. با له پێشدا بزانین ته‌بیعه‌تی شێعری كوردی چۆنه؟"قه‌واعیدی عه‌رووزی" شێعری عه‌ڕه‌بی و فارسی وه‌ک دیل له به‌ند دا ده‌ست پێچ كردووه. كورد نه‌ته‌وه‌یه‌كه عاشقی ئه‌فسانه، پیاوه‌تی و سه‌ربه‌ستی؛ له سه‌ر ئه‌وه‌شڕا زمانه‌كه‌یان هێزێكی ته‌بیعی هه‌یه بۆ به‌یان كردن. ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه هه‌ڵبه‌ست و هۆنراوه‌یه‌كی زۆری ده‌رخستووه، وه ده‌توانین بڵێین كه هه‌میشه خاوه‌نی هه‌ڵبه‌ست و گۆرانی بووه كه به‌شی زۆریان ئێجگار به نرخن. قه‌واعیدی ئالۆز و شێواوی "علم عروض" كه شێعری فارسی و عه‌ڕه‌بی و تركی بێ هێز و بێ نوكته كردووه، له كوردیدا ته‌ئسیری نه‌بووه.
زمانی كوردی له بناغه دا شاعیرانه‌یه؛ وه گه‌لی كورد، زۆرتریان شاعیرن. شێعری كوردی ته‌واو ته‌بیعییه، شتی مه‌سنووعی ناتوانێ جێی تێدا بكاته‌وه. هۆنه‌ر ده‌توانێ هه‌ر كاتێ ویستی ڕێ و شوێنێكی تازه دروست بكا. شێعری كوردی قاعیده‌یه‌كی سابتی نییه كه شێعر ده‌ربه‌ستی بێ. هۆنه‌ری كورد ده‌یه‌وێ بیری خۆی ده‌ربڕێ و ئامانجی ته‌نیا ئه‌وه‌یه كه ئه‌و بیره‌ی به باشی و ڕوونی وه‌دی بێنێ. هه‌ر شێعرێک و هه‌ر گۆرانییه‌ک، شێوه و ڕێ و ڕه‌وشتی تایبه‌تی خۆی هه‌یه.

 با بزانین بیروڕای مامۆستا گۆران چۆنه:
به‌ڕاستی شێعری گۆران مۆسیقای تێدایه؛ كه خوێنه‌ری شێعره‌كانی له كاتی خوێندنه‌وه دا گوێی لێ ده‌بێ و ئێحساسی ده‌كا. له "به‌یـــــــــت و چریكه‌"ی كوردیدا نه‌سر و هــــــه‌ڵبه‌ست و مۆسیـــقا تێكه‌ڵن. به‌یتبێژ له به‌یتێكدا ئه‌وی هه‌ڵبه‌سته ده‌بێ به ئاهــــــــه‌نگ بیخوێنێ و ده‌نگی لێ هه‌ڵێنێ.

هه‌ر هه‌ڵبه‌سته‌ش هه‌وای خۆی هه‌یه. هۆنراوه‌كانی مامۆستا گـــۆران ده‌ڵێی به‌شێكه له‌و هه‌ڵبه‌ستانه كه له چـریكه‌یه‌ک هێنراوه‌ته ده‌رێ و عنوانــــــێكی له‌سه‌ر دانراوه.
لێره دا وێنه‌یه‌ک له هه‌ڵبه‌ستی دوو چریكه‌ی به‌ناوبانگی كوردی (خـــــــه‌ج و سیامه‌ند) و (مه‌م و زین) ده‌بینین كه به دوای واندا هه‌ڵبه‌ستێكی گۆران دێ. ئه‌و هه‌ڵبه‌ستانه ئی زۆر كۆنن. شه‌باهه‌تی شێوه‌ی شێعری گـــــــۆران(نه‌ک شه‌باهه‌تی مه‌عنا) له‌گه‌ڵ شێوه‌ی ئه‌و هه‌ڵبه‌ستانه كه له بیرێكی ساكار و ژیری كوردی سه‌رچاوه‌ی گرتووه، ده‌رده‌كه‌وێ:
ئه‌وه برام هاتووه، یه‌كه، سه‌ر تا پێی كینه و چه‌كه.
برام هاتوون دوونه، خه‌نجه‌ریان ده‌سوونه،
له بۆ گرتنی من هاتوونه،
برام هاتوون سێنه، هه‌موو شمشیر پێنه،
بۆ گرتنی من دێنه،
برام هاتوون چوارن، ته‌واو لێم داخدارن،
له گرتنی من هارن... - [چریكه‌ی خه‌ج و سیامه‌ند] –


چۆن بڵێن ئه‌وه‌تانێ ماوه! (خه‌جێ) (سیامه‌ند)ییه؟
به خودای خودای پاكی، به یه‌زدانی ڕووناكی
سوێند به جوانی و چاكی، به (تۆ) ڕۆڵه‌ی ئاو و خاكی
به خۆشه‌ویستی و جوانێ، به مه‌رگ و ژیانێ
به ڕۆژی ئاسمانێ، به ئاوه‌ڕوونكه‌ی كانێ،
به پیری كامرانی، لاوۆ هه‌رتۆم خودانی... - [چریكه‌ی خه‌ج و سیامه‌ند] -

میران ئه‌تۆ گه‌لێک به فیكری
هه‌رچه‌ند ده‌كه‌م میر مه‌م خۆی له‌سه‌ر ئه‌سپی ڕاناگری
میر! په‌كی خۆت مه‌خه خراپم لێ قه‌وماوه
ئه‌من گه‌لێكم پێ له تۆ خۆشتره ئه‌و ڕاوه
ئه‌مما، نه‌خۆشێكی بێ ئیختیارم، جه‌رگم بڕاوه
میر ده‌ڵێ: كاكه‌مه‌م له خۆم نابینم مراد و كاوێ
حوكمه ده‌بێ ده‌گه‌ڵ خۆم بتبه‌مه ڕاوێ... - [چرایكه‌ی مه‌م و زین] - [5]


ئه‌وه‌ش به‌شێكه له "گوڵی خوێناوی" مامۆستا گۆران:

كوڕ:
بڕوانه: شایی‌یه، چۆپی‌یه، له‌و ماڵه،
گوێ بگره! زوڕنایه، ده‌هۆڵه، شمشاڵه!
زه‌رد و سوور تێكه‌ڵ بوون، ژن و پیاو، هه‌رایه،
له‌و ناوه هه‌ر هاڕه‌ی هه‌یاسه‌ی تۆ نایه!
سا تو خوا، خێرا كه، با بڕۆین، ده‌ست بگرین،
به كامی دڵداری پێكه‌وه هه‌ڵپه‌ڕین!

كچ:
گوڵ نه‌بێ بۆ سه‌رم: ئاڵ چه‌پكێ، زه‌رد چه‌پكێ،
نایه‌م بۆ زه‌ماوه‌ن، نایه‌م بۆ هه‌ڵپه‌ڕكێ!
گۆران له ده‌ربڕینی بیروڕای خۆی ئێجگار توانایه. مه‌به‌ستی خۆی ده‌توانێ وا ده‌ربڕێ كه خوێنه‌ری هه‌ڵبه‌سته‌كانی ئێحساسی وه‌ی بكا كه له‌گه‌ڵ خۆی قسه ده‌كا، وه یان له باسی دیمه‌نێک خوێنه‌ری هۆنراوه‌ی وی وه‌ده‌زانێ ئه‌و دیمه‌نه به چاو ده‌بینێ.

له شێعره‌كانی گۆران دا زۆرتر باسی دڵداری و جوانی، دیمه‌نی كوردستان وه ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی كورد ده‌بینین. مه‌به‌ست له ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌و ڕێ و شوێنه‌یه كه تایبه‌تی كوردانه، وه ئه‌وه‌ش بریتییه له شێوه‌ی قسه‌كردن، هاتوچۆی یه‌كتر(ته‌نانه‌ت نان خواردن) و ژنهێنان و گاڵته و گه‌پ كه له ناو گه‌لانی تر دا وه‌ک ئی كورد نییه و ئی وانیش جۆرێكی تره.

مامۆستا گۆران هه‌ڵبه‌سته‌كانی به كوردییه‌كی په‌تی نووسیوه. هه‌ر یه‌ک له وشه‌كان مه‌عنایه‌ک ده‌رده‌خه‌ن كه ئه‌و مه‌عنایه زۆر جار به چه‌ند جومله‌ش به‌یان ناكرێ. قودره‌تی به‌یانی گۆران به كوردییه‌كی په‌تی، وته‌ی "سوه‌ن"مان وه‌بیر ده‌خاته‌وه كه ده‌ڵێ "زمانی كورده‌كان هێزێكی ته‌بیعی هه‌یه بۆ ده‌ربڕینی مه‌به‌ست." له‌گه‌ڵ ئه‌و وشه كوردییانه، گۆران ته‌ركیباتێک له‌كار دێنێ كه تایبه‌تی خۆیه‌تی:

 "شاری په‌نجه‌ره‌ و ده‌رگا داخستوو"، "وه‌ک یه‌ک گیاندار و بێ گیان تیا نووستوو"، "ئالیک دواكه‌وتوو"، "ڕێگای هیوا نیشانده‌ر" و ...
ده ڵێن گۆران تا ڕاده‌یه‌ک له شێعری ئینگلیزی و تركی ئیلهامی وه‌رگرتووه. ئه‌وه بڕوایه‌كی دروست و ڕاسته‌قینه نییه، چونكه هه‌ڵبه‌سته‌كانی گۆران بێجگه له یه‌ک دوویه‌كیان گشتی باسی كورد و وڵاته‌كه‌یه‌تی. شێوه‌ی هه‌ڵبه‌سته‌كانیشی له هیچكوێ لاسا نه‌كراوه‌ته‌وه، چونكه هه‌روه‌ک دیتمان شێوه‌كانی گۆران له شێوه دا هه‌ر ئه‌وانه‌ن كه سه‌دان ساڵ له‌مه‌و پێش له چریكه كوردییه‌كاندا پێک ده‌هێنرا، وه ئه‌و زه‌مان شێعر و ئه‌ده‌بی كوردی ته‌نیا له بیری كوردی ئاوی ده‌خوارده‌وه، هه‌روه‌ک ئێسته‌ش زۆرتر وایه. وێچوونی شێعری كوردی وه شێعری ئێسته‌ی گه‌لانی تر كه ده‌یانه‌وێ له به‌‌ندی قه‌واعیدی عه‌رووزی ڕزگاریان بێ، نابێ ئه‌مه بخاته سه‌ر ئه‌و گومانه كه شێعری كوردی لاساكراوه‌وه‌ی شێعری وانه!



[*] کارناسی باڵای زمان و وێژه ی فارسی

|+| نوشته شده توسط بهمن در پنجشنبه بیست و پنجم اسفند 1390  |
 آدمی پرنده نيست‌

آدمی پرنده نيست‌

تا به هر کران که پرکشد، برای او وطن شود

سرنوشتِ برگ دارد آدمی‌

برگ‌، وقتی از بلندای شاخه‌اش جدا شود

پايمال عابران کوچه‌ها شود..

|+| نوشته شده توسط بهمن در شنبه پانزدهم بهمن 1390  |
 «گیبو دوس»

«گیبو دوس» یک منتقد و طنز نویس معروف فرانسوی است که معمولا در مورد همه ملتها می نویسد و نوشته هایش دارای اعتباری خاص و پر طرفدار است. طنزهایش معمولا عمیق هستند و هیچ وقت  طنزهایش حرمت شکنی و توهین به ملتی را بر ندارد. در مورد ملت کرد نیز طنزی نوشته بود که خواندن آن خالی از لطف نیست. او می گوید:

«یک دوست بوسنیائی دارم که هر وقت او را می بینم از بدبختی و مظلومیت ملتش می نالد، ومن هم  به او دلداری میدهم و به او می گویم : برو خدا را شکر کن اگر فلسطینی بودی چکار میکردی؟

یک دوست فلسطینی دارم که همیشه از سر گردانی و مظلومیت ملت خود گله و شکایت می کند، و من به او مگویم که برو امیدوار باش و زیاد ناراحت نباش، اگر کرد بودی چکار می کردی؟؟؟

یک دوست کرد دارم که ناله و شکایتی ندارد، من هم از این بابت خوشحال هستم، چون اگر شکایت می کرد آنوقت دیگر نمی دانستم چه طوری و با چه چیزی او را دلداری بدهم چه کسی را پیدا کنم که از او ستمدیده تر و سرگردانتر باشد؟؟؟!!!!!

 
|+| نوشته شده توسط بهمن در دوشنبه یازدهم مهر 1390  |
 شیعرێ خاوێن

 

 View Image

له‌سه‌رسینی فه‌رهنگۆکدا

وشه‌م وه‌کو برنج بژارد

دام له‌ بێژنگی خه‌یاڵم

 له‌ نێو سافی هه‌ست و سۆزدا

 شوردمه‌وه‌و

 له‌ نێو تیانه‌ی شیعرێ خاوێن

 به‌زی چاوم توانده‌وه‌و

 دوو ئه‌وه‌نده‌ی وشه‌ی پاراو

 ئاوی ئه‌سرینم تێ رژاند

 له‌ سه‌ر کوانووی گه‌رمی ئه‌وین

هاته‌ کوڵین

 له‌گه‌ڵ گۆشتاوی باوه‌ڕو

 جه‌رگی برژاو

 له‌نێو قاپی چوارچێوه‌ی کێش

 له‌ سه‌ر سفره‌ی ئاوه‌ڵای دڵ

دام به‌ دایکی سه‌لاحه‌دین

 دایکی شه‌هیدو نه‌به‌زان

 دایکی هه‌مووان

 پێشکه‌شم کرد به‌

 کوردوستان

 

 

 

 

 

|+| نوشته شده توسط بهمن در یکشنبه هجدهم اردیبهشت 1390  |
 فروغ فرخزاد

 

 

  فروغ فرخزاد

 شاعیری ناوداری فارس "فروغ فه‌ڕوخزاد[1935- 1967]" شێعرێکی هه‌یه‌ به‌ ناوی "دیو شب(دێوی شه‌و)"، که‌ به‌ خوێندنه‌وه‌ی‌ گۆرانی "لانک لانک لانکۆڵێ"ی "خه‌لیلی سه‌دیقی[1930- 1970]"م وه‌بیر دێته‌وه‌. هه‌ردووکیان وته‌ی دایکێکی خاوه‌ن مێرد و منداڵن‌ که‌ ده‌گه‌ڵ پیاوی دیکه‌ ده‌ست تێکه‌ڵ ده‌که‌ن.

له‌ شێعری "دیو شب" دا، "فروغ" وه‌ک ژنێکی خاوه‌ن مێرد و دایکی کوڕێکی شیره‌خۆره(کامی)، ده‌چێته‌ ژوانی پیاوێکی دیکه‌ و ده‌ستی ده‌گه‌ڵ تێکه‌ڵ ده‌کا. دوایه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ماڵێ و کوڕه‌که‌ی له‌سه‌ر کۆشی داده‌نێ و به‌ لایه‌ لایه‌ ده‌یلاوێنێته‌وه‌. پێی ده‌ڵێ: بنوو، ده‌نا "دێوی شه‌و" دێ و ده‌تبا. پاشان "دێوی شه‌و" لێی وه‌ده‌نگ دێ و پێی ده‌ڵێ: ئه‌من له‌ تۆ ناترسێم، چونکه‌ ئه‌تۆ داوێن پیسی و حورمه‌تی دایکایه‌تیت نه‌پاراستووه‌ و ده‌ستت ده‌گه‌ڵ پیاوێکی دیکه‌ تێکه‌ڵ کردووه‌. ڕاسته‌ که‌ من دێوم، به‌ڵام تۆ له‌ من دێوتری. سه‌ری ئه‌و منداڵه‌ پاکه‌ له‌سه‌ر داوێنی پیست لابه‌. له‌ ئاکامدا دایکه‌که‌ ده‌یسه‌لمێنێ که‌ داوێنی پیسه‌ و داوا له‌ منداڵه‌که‌ی ده‌کا سه‌ر له‌سه‌ر داوێنی هه‌ڵگرێ[1].

"فروغ" له‌ ته‌مه‌نی شازده‌ ساڵیدا، سه‌ره‌ڕای ناڕه‌زامه‌ندیی بنه‌ماڵه‌که‌ی، مێرد به‌ "په‌رویزی شاهپور" ده‌کا، که‌ سی ‌و یه‌ک ساڵی ته‌مه‌ن بووه. هه‌رچه‌ند "فروغ" ئاشقی ئه‌و مێرده‌‌ی بووه‌ و به‌ دڵ و داو مێردی پێکردووه، به‌ڵام هێنده‌ی پێ ناچێ‌ ئاگری ئه‌و ئه‌وینه‌ی داده‌مرکێته‌وه‌ و له‌و مێرده‌ی جیا ده‌بێته‌وه‌. "فروغ" هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ پشت ده‌ داب و نه‌ریتی چه‌وت و زاڵمانه‌ی کۆمه‌ڵگای پیاوسالاری ده‌کا و به‌ بێ سڵه‌مینه‌وه‌ له‌و داب و نه‌ریته،‌ نیازی جینسیی خۆی داده‌مرکێنێته‌وه. به‌ڵام دوای دامرکانه‌وه،‌ ده‌گه‌ڵ ویژدانی خۆی ده‌که‌وێته‌ ململانێ و ‌سه‌رکۆنه‌ی خۆی ده‌کا و خۆی به‌ گوناحکار ده‌زانێ. له‌ قۆناغێکی دیکه‌ی ژیانی‌ دا به‌سه‌ر ئازاری ویژداندا زاڵ ده‌بێ و سوورتر له جاران له‌ داب و نه‌ریتی کۆمه‌ڵگای پیاوسالاری ڕاده‌سێ و چیدیکه‌ خۆی له‌به‌ر دامرکاندنه‌وه‌ی نیازی جینسی سه‌رکۆنه‌ ناکا و چێژ له‌و کرده‌وه‌یه‌ی وه‌رده‌گرێ که‌ له‌ لایه‌ن کۆمه‌ڵگاوه‌ به‌ "گوناح" داده‌ندرێ[2].

شێعری"لانک لانک لانکۆڵێ[3]"ش به‌سه‌رهاتی دایکێک ده‌گێڕێته‌وه‌ که‌ وێده‌چێ به‌ نابه‌دڵی و به‌ زۆری به‌ مێرد درابێ و فیدای داب و نه‌ریتی چه‌وتی کۆمه‌ڵگای پیاوسالاری بووبێ. ئه‌و ژنه‌ش وه‌ک "فروغ" گوێ ناداته‌ ئه‌و داب و نه‌ریته‌ و له‌ پێناو دامرکاندنه‌وه‌ی نیازی جینسیی خۆیدا له‌ هیچ ناسڵه‌مێته‌وه و ته‌نانه‌ت ئاواتی مه‌رگ بۆ‌ مێرد و منداڵه‌که‌ی ده‌خوازێ، هه‌تا بۆ گه‌یشتن به‌ ژوانگه‌ به‌رهه‌ڵستێکی له‌به‌ر نه‌بێ.

"فروغ" له‌سه‌ر نووسینی ئه‌و چه‌شنه‌ شێعرانه‌ ده‌که‌وێته‌ به‌ر لۆمه‌ی کۆمه‌ڵگا و سووک سه‌یر ده‌کرێ و توشی گه‌لێک گیروگرفت ده‌بێ. هه‌ر له‌و‌ ڕوانگه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌شه‌وه‌، ئه‌وه‌ی ده‌ شێعری "لانک لانک لانکۆڵێ" دا ده‌رده‌بڕدرێ، به‌ دیارده‌یه‌کی دزێو داده‌ندرێ و وه‌ک زینا سه‌یر ده‌کرێ. له‌باتی لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ دیارده‌که‌ و نه‌هێشتنی ئه‌و گرێیانه‌ی پێکهێنه‌ری دیارده‌یه‌کی ئاوان، هه‌وڵی شاردنه‌وه‌ی ده‌درێ. "خه‌لیلی سه‌دیقی" ئه‌و شێعره‌ وه‌ک خۆی به‌ گۆرانی ده‌ڵێته‌وه‌، به‌ڵام "بیژه‌نی کامکار"، که زۆر دوای "خه‌لیلی سه‌دیقی" ئه‌و گۆرانییه ده‌ڵێته‌وه، ده‌ستی تێوه‌رده‌دا و له‌ پێناو داپۆشینی "دیارده‌ دزێوه‌که" ‌دا سه‌قه‌تی ده‌کا و ئاداری به‌ سه‌ر پادارییه‌وه‌ ناهێڵێ[4]!

ئه‌و هه‌ویره‌ ئاوی زۆر ده‌وێ و به‌ من ناشێلدرێ. بۆ من وێکچوونی بیر و نیازی ئه‌و دوو ژنه‌ له‌و شێعرانه‌ دا‌ جێی سه‌رنجه. به‌داخه‌وه‌ دیارده‌ی وا له‌ نێو مه‌ دا که‌متر لێی ده‌کۆڵدرێته‌وه‌ و زۆرتر هه‌وڵده‌درێ دیزه‌ به‌ ده‌رخۆنه‌ بکرێ.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------
[1]:
لای لای ای پسر كوچك من
ديده بربند كه شب آمده است
ديده بر بند كه اين ديو سياه
خون به كف، خنده به لب آمده است

سر به دامان من خسته گذار
گوش كن بانگ قدمهايش را
كمر نارون پير شكست
تا كه بگذاشت بر آن پايش را

آه بگذار كه بر پنجره‌‌ها
پرده‌ها را بكشم سرتاسر
با دو صد چشم پر از آتش و خون
ميكشد دم به دم از پنجره سر

از شرار نفسش بود كه سوخت
مرد چوپان به دل دشت خموش
وای آرام كه اين زنگی مست
پشت در داده به آوای تو گوش

يادم آيد كه چو طفلی شيطان
مادر خسته خود را آزرد
ديو شب از دل تاريكی‌ها
بی خبر آمد و طفلك را برد

شيشه پنجره‌ها می‌لرزد
تا كه او نعره زنان می‌آيد
بانگ سر داده كه كو آن كودك
گوش كن پنجه به در می سايد

نه برو دور شو ای بد سيرت
دور شو از رخ تو بيزارم
كی توانی برباييش از من
تا كه من در بر او بيدارم

ناگهان خامشی خانه شكست
ديو شب بانگ بر آورد كه آه
بس كن ای زن كه نترسم از تو
دامنت رنگ گناهست گناه

ديوم اما تو زمن ديوتری
مادر و دامن ننگ آلوده!
آه بردار سرش از دامن
طفلك پاك كجا آسوده؟

بانگ می‌میرد و در آتش درد
می گدازد دل چون آهن من
می‌كنم ناله كه كامی، كامی
وای بردار سر از دامن من.

o بۆ زانیاریی زیاتر سه‌باره‌ت به‌و دیارده‌یه‌ له‌ ژیان و شێعری "فروغ" دا، بڕوانه‌ ئه‌و وتاره‌ی "عباس احمدی" که‌ له‌ چوار به‌شاندا نووسراوه‌.
http://mag.gooya.com/columnists/archives/019152.php
[2]: بڕوانه‌ شێعری "گناه"، که ئاوا ده‌ست پێده‌کا‌:
گنه كردم گناهی پر ز لذت
درآغوشی كه گرم و آتشين بود
گنه كردم ميان بازوانی
كه داغ و كينه جوی و آهنين بود.
http://www.avayeazad.com/foroogh_farokhzad/divar/1.htm
[3]:
لانک لانک لانکۆڵێ
لانک له‌ دار هه‌نارێ
وه‌ستا بێ له‌ تارانێ
لانکێ دروست کا بۆ چاوجوانێ
ده‌ڵێ ده‌ لانکێدا نانووم
ده‌با بۆی ساز که‌ین جۆلانێ
هه‌ی ڕۆڵه‌ سه‌ر دڵ خڕ بی، باب‌مردوو بی
شه‌و دره‌نگه‌ بۆ جێژوانێ
جا ئه‌وه‌ ڕۆژی ڕووناکه‌، هه‌موو عاله‌م ده‌یزانێ!

o ڕوون نییه‌ ئه‌و شێعره‌ که‌نگێ گوتراوه‌ و کێ گوتوویه‌، بۆیه‌ به‌ فۆلکلۆر داده‌ندرێ.

[4]:
"بیژه‌نی کامکار" سه‌روگوێلاکی شێعره‌که‌ وا تێک ده‌کاته‌وه‌ به‌ زه‌حمه‌ت ده‌ناسرێته‌وه‌! بۆ وێنه‌ له‌ باتی " هه‌ی ڕۆڵه‌ سه‌ر دڵ خڕ بی، باب‌مردوو بی" ده‌ڵێ: "هه‌ی ڕۆڵه‌ سه‌رکه‌وتوو بی، باب‌مردوو بی"!

|+| نوشته شده توسط بهمن در سه شنبه هشتم آبان 1386  |
 انواع واو در زبان کردی

تێبینیه ک  له سه ر جۆره « واو » ه کانی بێ ده نگ و ده نگداری زمانی کوردی                                                                               

                                                                                                          به همه ن حیجازی *

زمانی ئارامی به گشتی و زمانی کوردی به تایبه تی گۆڕه پانی تاودانی پیتی         

 

« واو » ن .زمانی کوردی به هۆی پته و بوونی ئاواناسی زمانیدا ، پیته ناله باره کانی

 

له ئه لف و بێی کوردی لا بردووه ؛ بۆ وێنه پیتی « غ » که متر که ڵکی لێ وه رده گرن

 

و به جێگه ی ئه و پیته ، پیتی « خ » یا « ک » ده گونجێنن .

وه کوو : که ژاڵ ( غه زاڵ ) ، خه م ( غه م ) ؛ ته نانه ت به پیته به هێزه کانی تر     

 

گه شه یه کی تایبه تی داوه . بۆ وێنه : پیتی « واو » و « ی » که ئه م وتاره له مه ڕ

 

 پیتی « واو » ه . سه ره تا ده بێ ئاماژه بکه ینه سه ر جۆره کانی پیتی            

 

« واو » له زمانی کوردی دا .

 

1 - « واو » ی بێ ده نگ ( و ) ( W )

 

2 - « واو » ی ده نگدار که سێ ڕێچکه ی لێ ده بێته وه : الف - ( ۆ ) (O  )        

 

ب - ( و ) ( U ) ج -  ( وو ) ( Ū )

 

هه ر وه ها که ده بینرێت له زمانی کوردیدا دوو جۆر « واو » هه یه که یه که میان    

 

« واو » ی بێ ده نگه وه کوو :

 

میوان – هیوا – بێریوان و دووهه میان « واو » ی ده نگداره وه کوو : جودا – خودا –

 

گوڵ و کورد که له ڕێنووسی کوردی به ئه لف و بێی عه ره بی به یه ک جۆر          

 

ده نووسرێن له کاتێکدا ئه م دوو « واو » ه ، دوو « واو » ی جیاوازن ؛ یه کێکیان      

 

بێ ده نگه و ئه وی دیکه یان ده نگدار ،  ته نیا جیاوازیه که یان له ڕێنووسدا ده بینرێت

 

ئه ویش له کاتێکدایه که به ئه لف و بێی لاتین بنووسرێن : MĪWAN / CUDA .

 

ئه گه ر « واو » ی بێ ده نگ ( W ) هه ڵبگه ڕێنینه وه سه ر پیتی « ڤ » یا « V »

 

ده توانێت ده نگی « ڤ » بدات ؛ به جۆره ڕوون ده بێته وه که « واو » ه که           

 

« واو » ی بێ ده نگه ، بۆ وێنه له وشه کانی ژێره وه « واو » بێ ده نگه به ڵام      

 

به مه رجێ که « واو » ده نگی « ڤ » بدات :

 

میوان

هیوا

بێریوان

میڤان

هیڤا

بێریڤان

MĪWAN

HĪWA

BÊRĪWAN

MĪVAN

HĪVA

BÊRĪVAN

 

ئه م ئا ڵووگۆڕه که به سه ر پیتدا دێت له کوردی سۆرانی دا هه یه ، به ڵام له کوردی

 

کرمانجی دا به شێوازی ڕاسته قینه ی خۆیه تی و به م ئاڵووگۆڕه ناسنامه ی       

 

سه ر به خۆی وشه تووشی ئاڵۆزی نابێت .

 

وتاری سه ره وه سه باره ت به « واو » ی بێ ده نگ بوو ؛ به ڵام له « واو » ی      

 

ده نگدار ( U) بۆ نموونه له ناو وشه گه لێک وه کوو : جودا – خودا – کورد و گوڵ

 

 ناتوانین پیتی  « واو » بگه ڕێنینه وه سه ر پیتی « ڤ » و ده نگی « ڤ »      

 

ناده ن ، که واته ڕوون ده بێته وه ئه و « واو » انه « واو » ی ده نگدارن ، وه کوو :

 

جودا

خودا

کورد

گوڵ

CUDA

XUDA

KURD

GUĹ

 

« واو » له م وشا نه دا ده نگی « ڤ » نادات و دروست نیه که بنووسرێن :

 

جودا

خودا

کورد

گوڵ

CWDA

XWDA

KWRD

GWĹ

 



* کارناسی باڵای زمان و وێژه ی فارسی زانکۆ ی نێو نه ته وه یی قه زوێن

|+| نوشته شده توسط بهمن در سه شنبه هشتم آبان 1386  |
 
 
بالا